SẢN XUẤT XANH Ở VIỆT NAM: TỪ TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG ĐẾN LỢI THẾ CẠNH TRANH MỚI
Sản xuất xanh ở Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu trước đây tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải chủ yếu được nhìn như yêu cầu về môi trường thì nay chúng đã trở thành vấn đề của chi phí, năng suất, thị trường và năng lực cạnh tranh. Đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho doanh nghiệp Việt Nam.
Hệ thống đèn đường hiện đại góp phần bảo đảm an toàn giao thông và nâng cao hiệu quả sử dụng tiết kiệm năng lượng tại các đô thị lớn.
Từ tiết kiệm điện đến sản xuất xanh
Bài viết của Báo Tin tức ngày 20/8/2026 cho thấy chiếu sáng là một trong những lĩnh vực còn nhiều dư địa tiết kiệm năng lượng tại các nhà máy, khu công nghiệp và công trình lớn. Việc thay thế thiết bị hiệu suất thấp bằng thiết bị hiệu suất cao, kết hợp cảm biến, điều khiển tự động và quản lý bằng dữ liệu không chỉ giảm tiền điện mà còn giảm phát thải.
Đáng chú ý, Báo cáo Toàn cầu về hiện trạng công trình và xây dựng 2025-2026 của UNEP và GlobalABC cho biết lĩnh vực công trình và xây dựng hiện chiếm khoảng 37% phát thải CO₂ toàn cầu. Vì vậy, tiết kiệm năng lượng trong công trình và sản xuất đang trở thành một phần quan trọng của quá trình giảm phát thải.
Bộ Công Thương cũng xác định sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ nhằm giảm chi phí mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sản xuất xanh. Chương trình quốc gia VNEEP3 đặt mục tiêu tiết kiệm 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong giai đoạn 2019-2030.
Sản xuất xanh đang trở thành "luật chơi" mới
Điều đáng chú ý nhất hiện nay là thị trường đang thay đổi cách đánh giá một sản phẩm.
Trước đây, doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng giá, chất lượng và thời gian giao hàng. Nay các tiêu chí về phát thải carbon, nguồn gốc nguyên liệu, sử dụng năng lượng, khả năng tái chế và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng quan trọng.
Báo Nhân Dân nhận định các chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng ưu tiên giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tăng khả năng chống chịu. Các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và hộ chiếu sản phẩm số đang trở thành điều kiện quan trọng khi doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế, đặc biệt là châu Âu.
Như vậy, xanh hóa sản xuất không còn chỉ là trách nhiệm môi trường; nó đang trở thành điều kiện để giữ và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Từ "chi phí xanh" sang "lợi ích kép"
Một nhận thức mới đang hình thành: đầu tư xanh không nhất thiết làm doanh nghiệp tăng chi phí. Nếu lựa chọn đúng, nó có thể tạo ra lợi ích kép: giảm chi phí và tăng giá trị sản phẩm.
Thay bóng đèn hiệu suất cao, tối ưu hệ thống điều hòa, sử dụng biến tần, quản lý phụ tải điện, giảm nước và nguyên liệu lãng phí đều có thể giúp giảm chi phí vận hành.
Trong nông nghiệp, sản xuất phát thải thấp cũng đang cho thấy hướng đi tương tự. Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn 2050 đã được triển khai; đến tháng 5/2026 đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch hành động cấp tỉnh. Các giải pháp tập trung vào sử dụng hiệu quả phân bón, nước tưới, tái sử dụng phụ phẩm, nông nghiệp tuần hoàn và ứng dụng công nghệ số.
Đây là điểm rất đáng chú ý: giảm phát thải đang được chuyển từ một khoản chi phí môi trường thành một phương thức nâng năng suất và tăng thu nhập.
Kinh tế tuần hoàn sẽ là bước tiếp theo
Nếu tiết kiệm năng lượng là bước đầu của sản xuất xanh thì kinh tế tuần hoàn là bước phát triển sâu hơn.
Thay vì mô hình "khai thác - sản xuất - sử dụng - vứt bỏ", doanh nghiệp cần hướng tới sử dụng nguyên liệu hiệu quả hơn, kéo dài vòng đời sản phẩm, tái sử dụng chất thải và biến phụ phẩm của quá trình này thành đầu vào của quá trình khác.
Báo Nhân Dân cho rằng Thành phố Hồ Chí Minh đang có cơ hội tích hợp các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn ngay từ giai đoạn phát triển công nghiệp tiếp theo. Các chuyên gia cũng nhấn mạnh chuyển đổi số, tự động hóa, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng các nhà máy thông minh và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.
Đây có thể là hướng đi đặc biệt phù hợp với Việt Nam, bởi chúng ta vừa phải tiết kiệm tài nguyên, vừa phải nâng năng suất và giảm chi phí sản xuất.
Việt Nam cần chuyển từ "làm xanh" sang "đo được mức xanh"
Đây là vấn đề cần được quan tâm nhiều hơn trong giai đoạn tới.
Một doanh nghiệp không thể chỉ tuyên bố "sản xuất xanh". Cần trả lời được những câu hỏi cụ thể: một sản phẩm tiêu thụ bao nhiêu điện, bao nhiêu nước, phát thải bao nhiêu carbon, sử dụng bao nhiêu nguyên liệu và bao nhiêu phần trăm chất thải được tái sử dụng?
Báo Tin tức cũng nhấn mạnh hiệu quả tiết kiệm cần được lượng hóa để làm cơ sở lập báo cáo phát thải và xây dựng lộ trình sản xuất xanh dài hạn.
Vì vậy, dữ liệu sẽ trở thành nền tảng của sản xuất xanh. Cảm biến, IoT, phần mềm quản lý năng lượng, tự động hóa và AI sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ biết mình đang tiêu thụ bao nhiêu mà còn biết đang lãng phí ở đâu và cần thay đổi điều gì.
Doanh nghiệp nhỏ không thể đứng ngoài
Một trở ngại lớn là phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong khi đầu tư đổi mới công nghệ cần vốn.
Bộ Công Thương cho biết những thay đổi của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực từ năm 2026 mở thêm cơ sở pháp lý cho việc huy động các nguồn tài chính phục vụ chuyển đổi xanh; doanh nghiệp có thể tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các chương trình tài chính chuyên biệt.
Vấn đề vì vậy không chỉ là "doanh nghiệp có muốn xanh hay không", mà còn là có cơ chế tài chính, công nghệ và tư vấn đủ thuận lợi để doanh nghiệp chuyển đổi hay không.
Nhận định mới: Sản xuất xanh sẽ trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia
Từ những diễn biến hiện nay, có thể rút ra ba nhận định.
Thứ nhất, sản xuất xanh đang chuyển từ yêu cầu môi trường thành yêu cầu thị trường. Doanh nghiệp không đáp ứng các tiêu chuẩn xanh sẽ ngày càng khó tham gia những chuỗi cung ứng và thị trường có yêu cầu cao.
Thứ hai, tiết kiệm năng lượng là "cửa vào" dễ nhất của sản xuất xanh. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những việc có khả năng nhìn thấy hiệu quả ngay: kiểm toán năng lượng, thay thiết bị hiệu suất thấp, tối ưu quy trình và quản lý bằng dữ liệu.
Thứ ba, lợi thế dài hạn sẽ thuộc về doanh nghiệp kết hợp được ba yếu tố: xanh - số - hiệu quả. Xanh mà không hiệu quả thì khó tồn tại; số hóa mà không tiết kiệm tài nguyên thì chưa phải chuyển đổi xanh thực chất. Mô hình có triển vọng nhất là sản xuất xanh dựa trên dữ liệu, công nghệ và kinh tế tuần hoàn.
Cần biến áp lực thành cơ hội
Việt Nam đã xác định mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và đang thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, sử dụng năng lượng hiệu quả và đổi mới công nghệ. Tại Diễn đàn Năng lượng và Môi trường Việt Nam 2026, Chính phủ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu kết hợp an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Con đường phía trước không phải là "hy sinh tăng trưởng để bảo vệ môi trường", mà là thay đổi cách thức tạo ra tăng trưởng.
Sản xuất xanh, nếu được thực hiện thực chất, có thể giúp Việt Nam đồng thời đạt ba mục tiêu: sử dụng ít tài nguyên hơn, tạo ra giá trị cao hơn và cạnh tranh tốt hơn trên thị trường quốc tế.
Đó chính là ý nghĩa lớn hơn của chuyển đổi xanh: không chỉ làm cho nền kinh tế "xanh hơn", mà phải làm cho nền kinh tế hiệu quả hơn, hiện đại hơn và có sức cạnh tranh cao hơn.
Nguyễn Mạnh Hiền, Ủy viên Ban chấp hành Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam
Nguồn tham khảo
Báo Tin tức - TTXVN: “Tiết kiệm năng lượng chiếu sáng để thúc đẩy sản xuất xanh tại Việt Nam”, 20/8/2026.
Bộ Công Thương: “Hội nghị Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả toàn quốc năm 2026”, 14/8/2026.
Báo Nhân Dân: “Cơ hội để Việt Nam thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong sản xuất”, 11/6/2026.
VietnamPlus - TTXVN: “Vietnam to pursue energy transition on suitable roadmap for sustainable growth”, 8/7/2026.
Tạp chí Môi trường: “Sản xuất trồng trọt giảm phát thải - xu thế nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững ngành nông nghiệp Việt Nam”, 18/5/2026.